ชุมชนเทศบาลเมืองน่านเขตใต้ กลุ่มหัวแหวนเมืองเก่าน่าน

ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับชุมชน

๑. ชื่อชุมชน

  • หัวแหวนเมืองน่าน (ภูมินทร์ – ท่าลี่ ช้างค้ำ พญาภู ไผ่เหลือง) ตำบลในเวียง อำเภอ เมืองน่าน  จังหวัด น่าน เขตพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เทศบาลเมืองน่าน ในเขตพื้นที่พิเศษ เมืองเก่าน่าน

๒. สภาพทางภูมิศาสตร์ของชุมชน

  • พื้นที่ราบลุ่มติดกับแม่น้ำน่าน เรียกว่า ห้วยไคร้ ประกอบไปด้วย ชุมชนภูมินทร์ – ท่าลี่, ช้างค้ำ, พญาภู, ไผ่เหลือง และชุมชนอื่น ๆ ที่ล้อมรอบบริเวณหอคำ (ปัจจุบัน คือ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน) ที่ประทับของเจ้าเมืองน่านในอดีต

๓. ประวัติศาสตร์ชุมชน

  • พ.ศ. ๑๘๗๐ เจ้าพญาภูเข็ง เจ้าผู้ครองนครภูเพียงแช่แห้ง ได้พิจารณาเห็นว่า บริเวณที่ราบริมแม่น้ำน่านทางทิศตะวันตก มีความอุดมสมบูรณ์เหมาะที่จะสร้างเมืองใหม่ จึงได้อพยพจากภูเพียงแช่แห้งมาตั้งเมืองใหม่ที่บริเวณ บ้านห้วยไคร้ (ชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่งที่มีอยู่เป็นจำนวนมากในขณะนั้น) ซึ่งได้แก่บริเวณที่ตั้งหัวแหวนเมืองน่านในปัจจุบัน โดยได้สร้างวัดหลวงกลางเวียงขึ้นที่หน้าหอคำ (ปัจจุบัน คือ วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร) และได้สร้างวัดตามนามของท่าน คือ วัดพญาภู ส่วนวัดภูมินทร์ สร้างขึ้นในปี พ.ศ. ๒๑๓๙ วัดไผ่เหลือง ประมาณ พ.ศ.๒๓xx

๔. อาชีพของประชากรส่วนใหญ่

  • เกษตรกรรม ทำนา (ข้าวเหนียว ข้าวจ้าว) ทำไร่ (ข้าวโพด) พืชผักสวนครัว (ผักกาด ผักคะน้า ผักชี ผักขึ้นฉ่าย ผักบุ้ง ต้นหอม ตังโอ๋ กะหล่ำปลี ป๋วยเล้ง มะเขือ พริก มันแกว) ทำสวน (ยางพารา ส้ม มะม่วง ลิ้นจี่ ลำใย มะไฟจีน มะเฟือง เงาะ ขนุน มะพร้าวน้ำหอม มะพร้าวไฟ แอปเปิ้ลเมือง ชมพู่มะเหมี่ยว)
  • หัตถกรรมพื้นบ้าน  แกะสลักพระพุทธรูปไม้ เรือแข่ง ตัดตุงประดับ เครื่องเซ่นไหว้ จักสาน (ถักตอกเพื่อประกอบเป็นหมวก เสื้อไหมพรม ถุงเท้า ถุงมือ หมวก เย็บผ้าพื้นเมือง) บริการทางท่องเที่ยว  มัคคุเทศก์นำเที่ยว มัคคุเทศก์อาสาร้านอาหาร เกสเฮ้าส์ อพาร์ตเม้นทร์ โรงแรม รถรางนำเที่ยว รถสามล้อ สินค้าที่ระลึก จักรยานเช่า รถจักรยานยนต์เช่า ถนนคนเดิน กาดหมั้วคัวฮอม ตลาดชุมชน ตลาดเทศบาล คุ้มเจ้าราชบุตร คุ้มเจ้าเมฆวดี ห้องสมุดประชาชน ไปรษณีย์ ธนาคาร
  • อื่น ๆ รับราชการ รับจ้างทั่วไป ค้าขาย

๕. อัตลักษณ์ของชุมชน ประกอบด้วย

  • งานประเพณีสำคัญที่น่าสนใจ (ถวายสลากภัต แข่งเรือ สงกรานต์ รดน้ำดำหัว สรงน้ำพระธาตุ สรงน้ำพระพุทธรูป พระสงฆ์ ผ้าป่า กฐินหลวง สืบชะตา (บ้าน คน ) ถวายทานข้าวเปลือกข้าวสาร ตีฆ้องล่องน่าน ตีปานแข่งเรือ
  • งานหัตถกรรมที่มาจากภูมิปัญญาท้องถิ่น (สานก๋วยสลาก แกะเรือแข่ง พระพุทธรูปไม้ ตัดตุง สานตะแหล๋วคาเขียว
  • อาหารหรือเครื่องดื่มประจำถิ่น แกงฮังเล แกงแค แกงสะนัด ข้าวเกรียบปากหม้อ น้ำพริกน้ำปู ข้าวหลาม ขนมเหนียบ ขนมอั่ว ขนมปาด ขนมอีตู น้ำสมุนไพร น้ำตะไคร้ น้ำมะไฟจีน น้ำใบเตย น้ำมะขาม น้ำมะตูม น้ำมะนาว น้ำเสาวรส น้ำอัญชัญใบเตย น้ำขิง น้ำลำใย น้ำเก็กฮวย น้ำกระเจี๊ยบ มะไฟจีนเชื่อม กระท้อนเชื่อม มะยมเชื่อม มะยมดอง มะเฟืองเชื่อม มะกรูดเชื่อม

๖. ศาสนสถานหรือแหล่งประวัติศาสตร์/โบราณคดี

  • วัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร (พระธาตุช้างค้ำ เจดีย์ทิพย์ เจดีย์คฤห พระพุทธนันทบุรีศรีศากยมุนี หอไตรใหญ่ที่สุดในประเทศไทย พระเจ้าหลวง (พระประธาน)โกฐิพระอัตฐิอดีตเจ้าผู้ครองนครน่าน ทั้ง ๓ พระองค์
  • วัดภูมินทร์ พระประธาน ๔ องค์หันพระปฤศฎางค์ชนกัน อาคารทรงจตุรมุข (มีโบสถ์ เจดีย์ พระวิหาร อาคารหลังเดียวกัน)ภาพจิตรกรรมฝาผนังที่มีชื่อเสียงระดับชาติ (ภาพปู่ม่านย่าม่าน) สมัยรัชการที่ ๘ เคยใช้ภาพวิหารวัดภูมินทร์ตีพิมพ์ลงธนบัตรรัฐบาลไทย มีพญานาคที่ปั้นเป็นตัวผู้ตัวเมียอย่างเด่นชัด
  • วัดพญาภู มีพระประธานในวิหารที่ใหญ่ที่สุดในจังหวัดน่าน เจดีย์โบราณ พระพุทธรูปปางลีลาโลหะสำริดที่งดงาม
  • วัดไผ่เหลือง มีพระพุทธรูปปางลีลา หล่อด้วยโลหะสำริด สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าอัตถวรปัญโญ อดีตเจ้าผู้ครองนครน่าน ถือเป็นพระปางลีลาที่สวยงามที่สุดองค์หนึ่งของจังหวัดน่าน
  • พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน เดิมเป็นหอคำ หรือคุ้มเจ้าเมืองเก่า ที่ประทับของอดีตเจ้าผู้ครองนครน่าน มีงาช้างดำ ซึ่งเป็นของคู่บ้านคู่เมืองของเมืองน่าน มีวัดน้อย (วัดที่เล็กที่สุดในโลก) ตั้งอยู่ในบริเวณพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน
  • คุ้มเจ้าราชบุตร เป็นบ้านเก่าที่ทำด้วยไม้สักทั้งหลัง บ้านหลังนี้เดิมเป็นไม้ที่สร้างเป็นที่ประทับของอดีตเจ้าผู้ครองนครน่าน แต่นำมาสร้างรูปแบบเดิมแต่ขนาดเล็กกว่าของเดิม ณ บริเวณปัจจุบัน มีเครื่องประดับอิสริยศของเจ้าผู้ครองนครน่าน

๗. การแต่งกาย

  • ผู้หญิง นุ่งผ้าซิ่น เสื้อผ้าฝ้าย
  • ผู้ชาย  นุ่งกางเกงสามดูก ผ้าขาวม้าคาดเอว เสื้อผ้าฝ้าย